اكتشاف مواد معدني
اكتشاف مواد معدني ، زيربناي اقتصاد و صنعت هر جامعه را تشكيل ميدهند. بشر از همان آغازآفرينش خود و در طول تاريخ ، بر حسب نيازمنديها و شناخت ، از مواد معدني استفادهكرده است. اكنون نيز انسان ، از تمامي مواد معدني به حالتها و شيوههاي گوناگون ،اقدام به اكتشاف مواد معدنى وبهرهبرداري ار آنها مينمايد. به عبارت ديگر ، همين مواد معدني هستند كه پاپه و اساس تمدنرا تشكيل ميدهند.
در رسيدن به اهداف فوق ، روشهاي مختلف تجزيه موو ژئوشيميايي و فرآوري مواد انجام ميگيرد. همچنين در انجام پروژههاي مختلفاكتشافي بايد به مسائل زيست محيطي نيز دقت لازم را مبذول داشت.
تاريخچه
از آغاز آفرينش ، انسان همواره از موادپوستهزميندر جهت رفع نيازمنديهاي زندگي و دسترسي به رفاه بيشتر استفاده كرده است. سنگها وكانيهاي غير فلزياولين موادي هستند كهانسان اوليه آنها را به كار برده است. آثار بدست آمده از كاوشهاي باستان شناسي حاكياز آن است كه انسانهاي اوليه از فلينت ، چرت و ديگر سنگهاي سخت براي ساختن اسلحه وكندن غارها استفاده نمودهاند و همچنين خاك رس و سنگ را براي ساختن ظروف گلي واهرام شگفت انگيز مورد استفاده قرار دادهاند.
ظهور انسان و اشياي دست سازبشري در عصر پارينه سنگي (Paleolithic old stone age) در 750 هزار سال پيشاز ميلاد آغاز گشته است. بر اساس مطالعاتباستانشناسي،طلا Au نخستين فلزي بوده كهبشر به صورت خالص ازرودخانههاجمع آوري نموده ومسنيز نخستين فلزي است كه انسانقادر به ذوب آن شده است. در مورد تاريخ استفاده از مس نظرات ضد و نقيضي ديدهميشود. گروهي استفاده از آن را در حدود 20 هزار سال پيش از ميلاد ، و عدهاي تاريخاستفاده آن را به حدود 12 هزار سال پيش از ميلاد و به كشور مصر نسبت ميدهند.
سير تحولي
· بر طبق نوشتههاي هرودت ، يونانيان در سالهاي 420 تا 384 قبل از ميلاد ازرگههاي كوارتزي براي كشف ذخاير طلا استفاده نمودهاند.
· ابو علي سينا، فيلسوف و دانشمند ايراني ( 1037 ـ 980 ميلادي ) اولينكسي به شمار ميرود كه مواد معدني را تقسيم نموده است. اين رده بندي شامل سنگها ،فلزات ، سولفورها ، نمكها و تركيبات ديگر ميباشد.
· اولين نظريه در مورد منشأ مواد معدني توسطجورج اگزيكولادر سال 1556ارائه شد. اين دانشمند به كمك مطالعات دقيق انجام شده روي ناحيه معدني ارزبرگ آلمان، چگونگي تشكيل اين ذخيره را به طور سيستماتيك بيان نمود. در قرن هيجدهم مجدداپژوهشهايي در زمينه چگونگي تشكيل مواد معدني به خصوص در منطقه ارزبرگ آلمان توسطدلياس ( 1770 ) ،هنگل (1725) ،زيرمن ( 1746) انجام شد.
· در اواخر قرن هيجدهم ، ورنر از آلمان و جيمز هاتن از اسكاتلند ، دو نظريهمتفاوت در مورد منشا مواد معدني ارائه دادند و بحثهاي زيادي در اين باره آغازگرديد. ورنر در سال 1775 نظريه نپتونيست را ارائه نمود. بر طبق اين نظريه سنگهايرسوبي وسنگهايآذرينو حتي رگهها از طريق تهنشيني دراقيانوسبه وجود آمدهاند. هاتن نيز در سال 1778 نظريه پلوتونيست را پيشنهاد كرد. وي ضمن ردكردننظريه ورنر، معتقد بود كه سنگهاي آذرين و مواد معدني مذاب از اعماقزمين منشا گرفتهاند.
· در اواخر قرن نوزدهم ، دانشمندان آمريكايي و اروپايي در مورد نحوه تشكيل موادمعدني نظريههاي مختلف ديگري ارائه دادهاند. مطالعه و پژوهشهايي كه تا كنون درزمينه منشا و چگونگي تكشيل كانيها توسط دانشمندان انجام شده موجب ارائه تئوريهايجديد شده كه اكتشاف مواد معدني را در تمامي مراحل كم هزينهتر ، آسانتر و با موفقيتآميزتر نموده است.
· برخي ساكنان اوليه ايرانيان را نخستين ذوب كنندگان و استفاده كنندگان از فلز مستصور ميكنند و تاريخ آن را به حدود 9 هزار سال پيش از ميلاد ميدانند. با اين حال، به نظر بسياري از باستان شناسان استخراج و ذوب مس توسط ساكنان اوليه ايران و درمحلي به نام تل ابليس صورت گرفته است. بر اساس شواهد باستان شناسي و معدن كاريقديمي ، مركز ، شرق و شمال ايران داراي كهنترين پيشينه فلزگري ميباشند. اواخرهزاره هفتم در ايران را مرحله گذر از عصر نو سنگي به عصر فلزات ميدانند، در حاليكه عصر نو سنگي در اروپا تا هزاره چهارم ادامه داشته است.
رده بندي كانسارها
امروزه سه رده بندي براي كانسارها مودر استفادهقرار ميگيرد كه ممكن است با توجه به شرايط خاص يك كانسار ، يكي بر ديگري ترجيحداده شود. اين رده بنديها بصورت زير ميباشد:
رده بندي نيگلي كانسارها ( 1929 ):
o كانسارهاي نفوذي
o كانسارهاي آتشفشاني
· رده بندي كانسارها توسط اشتايدرون:
o كانسارهاي نفوذي و ماگمايي
o كانسارهاي پنوماتوليتي
o كانسارهاي گرمابي
o كانسارهاي حاصل از گازها و بخارات دروني كه به مناطق سطحي راهمييابند.
· رده بندي كانسارها توسط ليندگرن:
o تجمع كانيها در اثر انجام واكنشهاي شيميايي
o تغييرات و تجمع مكانيكي مواد معدني
