مرتضی‌قلی خان صنیع‌الدوله، فرزند علی‌قلی‏خان مخبرالدوله،  از رجال اواخر دوره قاجاریه، اولین مهندس معدن در ایران می باشد که در ذیل مختصری از زندگی وی بیان شده:

"مرتضی قلی خان صنیع الدوله در شب یکشنبه 9صفر 1273ه.ق /1235ه.ش در کوی چال میدان تهران در خانواده علی قلی خان مخبرالدوله به دنیا آمد. پدر و اجداد وی از بزرگان دیوان و نظام اداری دولت قاجار و مردمی مرفه و ثروتمند بودند.
وی پس از به پایان بردن تحصیلات مقدماتی در تهران و در دارالفنون، به آلمان رفت و در رشته مهندسی معدن شناسی به تحصیل پرداخت.
تحصیل مرتضی قلی خان صنیع الدوله در ایران معاصر با قدرت پدرش مخبرالدوله که مدتی حاکم تهران نیز بود، بوده است. وی در روزگاری که آلمانها برای آغاز استعمار خود به سمت شرق حرکت کردند، در آلمان به تحصیل مشغول شد.
منابع، نامی از استادان مرتضی قلی خان صنیع الدوله در آلمان یا ایران ذکر نکرده اند. تنها می دانیم که وی در آلمان رشته مهندسی معدن را تحصیل کرده بوده است. مطالعه در زمینه های فنی و مهندسی از امور مورد علاقه مرتضی قلی خان صنیع الدوله بود  و از این گذشته وی در امور سیاسی نیز مطالعه و شرکت داشت.

گرچه مرتضی قلی خان صنیع الدوله در زمینه فنی و مهندسی معدن مطالعه و تحصیل کرد، اما بیشتر به تصدی امور کلیدی صنعتی و سیاسی مملکت علاقمند بوده است.مرتضی قلی خان صنیع الدوله پس از اتمام تحصیلات خود در رشته مهندسی معدن از آلمان به ایران آمد و رئیس اداره پست و گمرک شد. وی اولین کارخانه نخ ریسی را در تهران تاسیس کرد. و نیز از پیشگامان تاسیس راه آهن درایران بود و همچنین رئیس اولین مجلس شورای ملی بوده است نیز چند بار به وزارت رسید.در منابع خبری از فعالیتهای آموزشی مرتضی قلی خان صنیع الدوله ذکر نشده است. اما می توان اقدامات وی را در زمینه راه آهن و نیز نخ ریسی، اقداماتی سودمندو آموزنده در راه گسترش صنایع کشور دانست. مرتضی قلی خان صنیع الدوله دربعد از ظهر چهارشنبه چهارم یا پنجم صفر 1329ه.ق/ 1290ه.ش در چهارراه مخبرالدوله تهران به دست ایوان روسی گرجی کشته شد.